Đọc sách giấy hay sách điện tử hiệu quả hơn nếu mục tiêu là hiểu sâu

Khi viết bài 'Đọc sách giấy hay sách điện tử hiệu quả hơn nếu mục tiêu là hiểu sâu', mình chỉ muốn giải một vấn đề rất cụ thể: bị lôi vào tranh luận công cụ thay vì nhìn mục tiêu đọc của mình.

Có những lúc mình đọc rất nhiều về đọc sách giấy hay ebook, nhưng điều làm mình chậm lại không nằm ở thiếu thông tin mà ở chỗ chưa nhìn đúng nút thắt. Với bài này, mình muốn đi thẳng vào chuyện đó: bị lôi vào tranh luận công cụ thay vì nhìn mục tiêu đọc của mình.

Mình không muốn kể sách theo kiểu đọc xong rồi chép lại. Điều mình muốn làm là giữ đúng phần đáng giữ nhất, đặt nó vào bối cảnh thật của người đọc và xem nó có thể gỡ điều gì cụ thể. Góc nhìn xuyên suốt của bài là so công cụ qua lăng kính hiểu sâu và áp dụng.

Những nguyên tắc mình thấy hữu ích nhất cho bài toán này

Nguyên tắc 1: Đọc với một câu hỏi rõ trước khi mở sách

Xác định vấn đề mình muốn sách giúp soi sáng thay vì đọc theo quán tính. Có câu hỏi rồi, bộ lọc chú ý sẽ sắc hơn và phần ghi nhớ cũng tốt hơn.

Điều mình thích ở nguyên tắc này là nó làm việc đọc bớt cảm tính và bớt tích lũy cho có cảm giác tiến bộ. Nếu muốn một điểm tựa tư duy, tinh thần đó xuất hiện khá rõ trong các cuốn như Essentialism, The One Thing.

Nếu chỉ đọc nguyên tắc mà không gắn vào lịch đọc thật, nó sẽ rất nhanh biến thành một ý đúng nữa để gật đầu. Mình thường chọn đúng một nguyên tắc để thử trong một tuần trước khi thêm nguyên tắc tiếp theo.

Nguyên tắc 2: Giới hạn phần highlight

Chỉ đánh dấu phần thật sự có ích cho câu hỏi mình đang mang theo. Highlight quá nhiều làm mình có cảm giác giữ được kiến thức trong khi thực ra chỉ đang phủ màu lên trang giấy.

Điều mình thích ở nguyên tắc này là nó làm việc đọc bớt cảm tính và bớt tích lũy cho có cảm giác tiến bộ. Nếu muốn một điểm tựa tư duy, tinh thần đó xuất hiện khá rõ trong các cuốn như Essentialism, Atomic Habits.

Nếu chỉ đọc nguyên tắc mà không gắn vào lịch đọc thật, nó sẽ rất nhanh biến thành một ý đúng nữa để gật đầu. Mình thường chọn đúng một nguyên tắc để thử trong một tuần trước khi thêm nguyên tắc tiếp theo.

Nguyên tắc 3: Một thẻ tóm lược cho mỗi cuốn

Sau khi đọc, gom lại luận điểm chính, vài ý đáng giữ và một hành động thử ngay. Một tờ tóm lược gọn giúp quay lại cuốn sách nhanh mà không phải đọc lại từ đầu.

Điều mình thích ở nguyên tắc này là nó làm việc đọc bớt cảm tính và bớt tích lũy cho có cảm giác tiến bộ. Nếu muốn một điểm tựa tư duy, tinh thần đó xuất hiện khá rõ trong các cuốn như Atomic Habits, Getting Things Done.

Nếu chỉ đọc nguyên tắc mà không gắn vào lịch đọc thật, nó sẽ rất nhanh biến thành một ý đúng nữa để gật đầu. Mình thường chọn đúng một nguyên tắc để thử trong một tuần trước khi thêm nguyên tắc tiếp theo.

Nguyên tắc 4: Bắt lấy hành động tiếp theo

Mỗi phiên đọc chốt bằng một hành động hoặc thử nghiệm nhỏ thay vì chỉ cất ý tưởng vào đầu. Tri thức dễ sống hơn khi nó được kéo sang hành vi sớm.

Điều mình thích ở nguyên tắc này là nó làm việc đọc bớt cảm tính và bớt tích lũy cho có cảm giác tiến bộ. Nếu muốn một điểm tựa tư duy, tinh thần đó xuất hiện khá rõ trong các cuốn như Getting Things Done, Atomic Habits.

Nếu chỉ đọc nguyên tắc mà không gắn vào lịch đọc thật, nó sẽ rất nhanh biến thành một ý đúng nữa để gật đầu. Mình thường chọn đúng một nguyên tắc để thử trong một tuần trước khi thêm nguyên tắc tiếp theo.

Nguyên tắc 5: Khung đọc cố định trong tuần

Giữ vài khung đọc vừa sức thay vì chỉ chờ lúc hứng hoặc lúc rảnh bất ngờ. Đọc bền giống nhiều thói quen khác: cần một cửa vào đủ ổn định.

Điều mình thích ở nguyên tắc này là nó làm việc đọc bớt cảm tính và bớt tích lũy cho có cảm giác tiến bộ. Nếu muốn một điểm tựa tư duy, tinh thần đó xuất hiện khá rõ trong các cuốn như Atomic Habits, Deep Work.

Nếu chỉ đọc nguyên tắc mà không gắn vào lịch đọc thật, nó sẽ rất nhanh biến thành một ý đúng nữa để gật đầu. Mình thường chọn đúng một nguyên tắc để thử trong một tuần trước khi thêm nguyên tắc tiếp theo.

Điều thường làm việc đọc kém hiệu quả đi rất nhanh

Thứ đầu tiên là đọc mà không có câu hỏi. Khi đó, gần như mọi ý hay đều có vẻ đáng giữ, và cuối cùng chẳng ý nào đủ nổi lên để đi cùng mình lâu. Đọc theo quán tính rất dễ tạo cảm giác chăm chỉ nhưng giá trị đọng lại lại khá mỏng.

Thứ thứ hai là cố biến việc đọc thành một dự án quá nặng. Nhiều người chuẩn bị rất nhiều công cụ, nhưng sau vài ngày thì cả việc đọc lẫn việc ghi chú đều trở thành một thứ phải gồng. Theo mình, đọc hiệu quả luôn nên bắt đầu từ nhịp đủ nhẹ để quay lại được.

Nếu phải bắt đầu thật gọn

Nếu muốn bắt đầu ngay, mình sẽ giữ ba bước: đọc với một câu hỏi, chốt lại vài dòng bằng lời của mình, rồi chọn một thứ sẽ thử. Chỉ ba bước này thôi đã đủ kéo việc đọc ra khỏi vùng tiêu thụ thụ động.

Đọc sách hiệu quả, theo mình, không phải là nhớ được càng nhiều càng tốt. Nó là khả năng giữ được những gì đúng lúc, đúng ngữ cảnh, và đủ lâu để nó thay đổi cách mình nghĩ hoặc cách mình làm một việc quen thuộc.

Đó cũng là lý do mình không thích những áp lực kiểu phải đọc thật nhanh, thật nhiều hoặc highlight thật dày. Nếu nhịp đọc làm bạn mệt hơn mà không sáng hơn, rất có thể nó đang đi lệch khỏi mục tiêu học sâu.

Nếu bạn thích kiểu chia sẻ chọn lọc, kiểm chứng kỹ và thiên về áp dụng như thế này, danh sách email của site sẽ hợp hơn một feed chạy quá nhanh; mình muốn giữ nhịp gửi đủ ít để mỗi lần mở ra đều còn đáng đọc.